تعادل آب در کنه (قسمت دوم)

منبع:

Sonenshine D. 1991. Biology of ticks Vol 1. Oxphord University Press. Pp 398-412.

فعالیت کنه در تعادل بحرانی

هنگام مواجهه با رطوبت­های نیمه اشباع محیط، کنه­ها که دارای بدن پهن هستند ممکن است میزان قابل توجهی از آب بدن خود را از دست بدهند و این به واکنش فعال برخی عوامل محیطی بستگی دارد مانند دمای هوا، درجه اشباع رطوبت هوا، ویژگی لیپید سطح کوتیکول و توانایی کنه در تنظیم تنفس، در این شرایط به تدریج آب از بدن موجود خارج می­شود، در میان کنه­ها این پدیده به یک نسبت تقریباً ثابت در شرایط آزمایشگاهی یکسان گزارش شده است این بدان علت است که تنها میزان کمی از همولنف قابلیت حل شدن آب را دارد (حتی زمانی که میزان آب دو برابر می­شود) بنابراین اثر کمی بر فعالیت آب بدن دارد.

از آنجايي كه تبادل آب از طريق هواي محيط يك فرايند فعال است آب موجود در هواي محيط مي­تواند از طريق پديده جذب غير فعال بخار آب[1] نیز وارد بدن كنه شود. اين پديده نقش مهمي در صرفه­جويى آب در بدن كنه دارد گرچه اين موضوع در تحقیقات معمولاً دست­كم يا ناديده گرفته مي­شود. براي نمونه 66% تا 77% كل آب بدن كنه­هاي ماده خون­نخورده A. americanum در شرايط آزمايشگاهي دارای رطوبت نسبي 85 و 93، از اين طريق تأمين مي­شود. همين كنه ممكن است به صورت هم­زمان آب را از هواي محيط با استفاده از پديده جذب فعال يا مستقيم بخار آب[2] نیز جذب نمایند، در این فرایند انرژی بر، که کنه باید انرژی صرف کند، بخش خوشه انگوری غیر گرانولی[3] غدد بزاقی شروع به تولید یک نوع بزاق نمکی می­کنند که شدیداً جاذب رطوبت است و آن را به درون قطعات دهانی خود تخلیه می­کنند. آب موجود در هوا پس از برخورد با ذرات این بزاق به سرعت در آن منتشر و حل می­شود. سپس کنه این محلول پر از آب را مجدداً بلعیده و سبب ورود آب به درون حفره بدن و در نتیجه برقراری تعادل آبی خود می­شود. Lees نخستین کسی است که این پدیده را در سال­های 1946 و 1947 گزارش کرده و وزن بدن را در کنه I. ricinus بالغ خون­نخورده قبل و پس از مواجهه با هوای مرطوب اندازه­گیری کرده است. وی تغییرات فیزیولوژیک این پدیده را با ادامه رفتارهای جستجوگرانه کنه در طبیعت مرتبط می­داند. Knulle و Devine در سال 1972، نقش این پدیده را در لاروهای کنه Dermacentor variabilis با استفاده از آب دارای معرف تریتیوم اندازه­گیری کردند و به این نتیجه رسیدند که نوع فعال این پدیده تنها در رطوبت­های نسبی بیشتر از 85% و نوع غیر فعال آن در محدوده­های رطوبتی وسیع­تری اتفاق می­افتد.

باید خاطرنشان کرد که مقدار آبی که در پدیده جذب فعال خورده می­شود بیشتر از آبی است که در جذب غیر فعال بلعیده می­شود. در بسیاری از گونه­ها، درجه رطوبت نسبی خاصی وجود دارد که کنه نه آب جذب می­کند و نه آب از دست می­دهد. البته کنه ممکن است در رطوبت­های نسبی خیلی کم هم رطوبت موجود در هوا را جذب کند که به آن پدیده آستانه پمپ[4] گویند. اما این پدیده تعادل آب را در کنه تضمین نمی­کند زیرا در این صورت باید میزان خالص تراوش به درون آب با میزان خالص تراوش به خارج آن برابر باشد. زمانی که میزان جذب (فعال یا غیر فعال) با کاهش میزان تعریق همراه باشد در این حالت می­گوییم که آب بدن در یک وضعیت تعادل[5] قرار دارد. در بسیاری از گونه­ها، کمترین میزان رطوبت نسبی (رطوبت نسبی آستانه) که کنه می­تواند جذب فعال آب داشته باشد بسته به گونه و مرحله رشد کنه در یک دمای مشخص به نام فعالیت تعادل بحرانی[6] یا CEA (رطوبت تعادل بحرانی یا CEH در متون قدیمی) خوانده می­شود.

[1]. Passive water vapor sorption

[2]. Direct or active water vapor sorption

[3]. Agranular acini

[4]. Pump threshold

[5]. Equilibrium state

[6]. Critical equilibrium activity