برخی از خصوصیات زیستی کنه­ها (Oliver, 1989)

خونخواری

بیشتر کنه­ها ریتم یا برنامه خون­خواری تعریف شده­ای دارند مانند ریتم­های میزبان یابی، کنده شدن از میزبان[1]، دیاپوز و تخم گذاری. بیشترین فعالیت خون­خواری در شب اتفاق می­افتد، این پدیده در هنگام طلوع آفتاب کاهش یافته تا به یک میزان حداقل در طول روز برسد و دوباره با غروب آفتاب کاهش می­یابد. ریتم خون­خواری در کنه­های نرم و سایر کنه­های آشیانه دار[2] به خوبی با رفتار میزبان هماهنگ شده است به طوری که در نتیجه معمولاً کنه از میزبان خون در حالی که داخل لانه یا پناهگاه خوابیده یا مشغول استراحت است خون­خواری می­کند. خون­خواری ممکن است در طول شب یا روز باشد که این بستگی به فعالیت میزبان دارد.

کنه­های سخت و لارو برخی کنه­های نرم که به آهستگی خون­خواری می­کنند نیز دارای خون­خواری دوره­ای[3] هستند و در طول روز یعنی مطابق با شروع فعالیت میزبان از آن کنده می­شوند. بنابراین بیشتر کنه­ها زمانی که میزبان درون لانه، نقب یا سایر پناهگاه­های خود مخفی شده است از آن کنده می­شوند. بدیهی است که در این جاها کنه معمولاً از گزند عوامل نامساعد محیطی در امان می­ماند و نیز از وجود میزبان مناسب برای وعده بعدی خون­خواری اطمینان حاصل می­کند.

فعالیت میزبان، دمای محیطی و دوره نوری ظاهراً اثرات متفاوتی بر روی گونه­های مختلف برای تعیین ریتم کنده شدن دارند و این عوامل هر سه یکدیگر را تقویت می­کنند. برای تعیین اثر واقعی عوامل درونی و بیرونی مؤثر در ریتم کنده شدن کنه از میزبان لازم است تا آزمایش­های کنترل شده­ای به این منظور طراحی شود.

زیستگاه

نیازمندی­های زیستگاه کنه یک بعد مهم از جنبه­های مختلف بیولوژی و حیات مراحل غیر انگلی کنه (تخم و مراحل خون­خورده) و همچنین فرصت مناسبی برای تماس با میزبان مناسب برای وعده بعدی خون­خواری است. این موضوع به خصوص در چرخه­های زندگی با استراتژی آشیانه گزینی در بیشتر کنه­های نرم و برخی از گونه­های Ixodes مشهود است. گرچه کنه­های نرم آستانه رطوبتی[4] پائین تر و محدوده دمای بحرانی[5] بالاتری نسبت به کنه­های سخت دارند اما با این حال زندگی در غارها، آشیانه پرندگان، شکاف سنگ­ها و مکان­های این چنینی آنها را از خطر شکارگرها و شرایط نامساعد محیطی محافظت می­کند. این موضوع برای کنه­های نرم خیلی با اهمیت است زیرا آنها اغلب در مناطق خشک، گرم و باد خيز زندگی می­کنند.

جفت گیری

نرهای خانواده Argasidae فقط هنگامی که دور از میزبان باشند جفت گیری می­کنند در صورتی که نرهای کنه سخت Ixodes (prostriate) اغلب هم بر روی میزبان و هم دور از میزبان و با چند استثناء نرهای بقیه کنه­های سخت (metastriate) بر روی میزبان این کار را انجام می­دهند. این سه دسته از کنه­ها (Argasidae، prostriate و metastriate) در سایر خصوصیات جفت گیری به ویژه مکانیسم­های آميزش[6] و فرومون­های جنسی با هم تفاوت دارند.

همه کنه­ها توسط اسپرماتوفور حاوی اسپرماتیدهای نارس نسل خود را ادامه می­دهند؛ در کنه­های نرم دو عدد و در کنه­های سخت فقط یک عدد اسپرماتوفور داخلی درون یک اسپرماتوفور بیرونی قرار دارد. در مورد خروج اسپرماتوفور از مجرای جنسی نر و ورود آن به درون مجرای جنسی ماده تقریباً توافق نظر هست اما در مورد نقش قطعات دهانی کنه نر در تحریک ماده برای پذیرش اسپرماتوفور اطلاعات کمی وجود دارد. کنه­های نرم به طور کامل هایپوستوم، کلیسر و پالپ­های خود را به درون منفذ تناسلی ماده وارد می­کنند در حالی که نرهای Ixodes فقط هایپوستوم و کلیسر خود را به طور کامل فرو می­برند ولی پالپ­ها مماس منفذ تناسلی ماده قرار می­گیرد. نرهای متاستریاتا فقط نوک کلیسر خود را به درون منفذ تناسلی ماده داخل می­کنند. نر کنه­ها قابلیت جفت گیری با چندین ماده دارد و احتمالاً با یک کنه ماده چندین بار جفت گیری می­کنند.

OLIVER, J. H. 1989. Biology and systematics of ticks (Acari: Ixodidae). Annual Review of Ecology and Systematics, 20, 397-430. 

[1] Drop off

[2] Nidicolous

[3] feeding periodicity

[4] equilibrium humidity

[5] critical temperature

[6] copulation